Kerkfabriek Sint-Macharius Gent

De Sint-Baafsabdij

Ten westen van de voormalige Gallo-Romeinse vicus "Ganda" of het Romeinse Castellum, namelijk aan de samenvloeiing van Leie en Schelde, zou de Heilige Amandus tussen 630 en 639 een Sint-Petruskerk en een religieuze gemeenschap gesticht hebben, die oorspronkelijk te identificeren is met het Gandaklooster. Vanaf 864 verandert het Gandaklooster van naam en wordt nu Sint-Baafsabdij genoemd naar de Heilige Bavo, die gestorven is in de abdij in 653.

Rond de abdij ontwikkelde zich het afhankelijke Sint-Baafsdorp of de Sint-Baafsstede. Een gelijkaardige ontwikkeling deed zich voor bij de Sint-Pietersabdij, de tweede Gentse abdij die in opdracht van de Heilige Amandus gesticht werd.

De abdij werd verwoest door brand en plunderingen tijdens de invallen van de Noormannen in 851 en 879-883. De abdijsite werd door de monniken volledig in puin achergelaten tot laat in 10de eeuw.

Vanaf 940, onder stimulans van graaf Arnulf de Grote die Gerardus van Brogne belastte met de hervorming tot benedictijnerabdij, werd de abdij heropgebouwd. De belangrijkste bouwcampagne situeert zich in 12de eeuw.

Onder abt RaphaŽl de Mercatel volgt een heropbloei die zich uitte in verfraaiings- en aanpassingswerken rond 1495, met ondermeer de bouw van de kruisgang.

Op bevel van paus Paulus III werden de monniken in 1536 geseculariseerd en het oude kapittel wordt overgebracht naar een nieuw kapittel aan de Sint-Janskerk, die vanaf dan de Sint-Baafskathedraal genoemd wordt.

De secularisatie valt samen met het slopingsbevel van Keizer Karel, die in 1540 Gentenaars het bouwen van een citadel of dwangburcht, het zogenaamde Spanjaardkasteel, oplegde. De bouw van het Spanjaardkasteel werd voltooid in 1545.

Een totale vernieling van de kerk door de calvinisten volgde in 1581. De abdijsite wordt nu definitief verlaten en bleef tot circa 1830 een kazerne, maar nadien volgt opnieuw een ontmanteling met de afbraak van de citadel.

Op het einde van de 19de eeuw wordt de oude abdij herontdekt en het Stadsbestuur van Gent besluit tot conservatie van de ruÔnes. Sinds 1882 is de site omgevormd tot een Museum voor Stenen Voorwerpen, bekend om zijn rijke verzameling grafzerken en architectonische getuigenissen van gesloopte monumenten te Gent.

De inplanting van de abdijgebouwen volgt grotendeels het eenvoudige grondplan van een benedictijnerabdij uit de vroege middeleeuwen: een ommuurd domein met een grote toegangspoort aan de oostzijde (verdwenen), een grote abdijkerk met ten noorden aanleunende kloostergang waarrond de voornaamste gebouwen gegroepeerd zijn: ten oosten de kapittelzaal en dormitorium, ten noorden een refter en keuken met voorraadkamers, ten westen de gebouwen van de lekebroeders, in de kloosterhof het lavatorium en tenslotte buiten de abdij enkele losstaande dienstgebouwen (onder andere de brouwerij, bakkerij en schrijnwerkerij) en een waterput.

De waterput

De waterput werd opgetrokken in Balegemse steen met een tentdakje met leien waarop een fraaie XVIde eeuwse bekroning. De put wordt vanaf 1634 beschouwd als de wonderdoende put van Sint-Macharius. Wie van het water drinkt, beschermt zich tegen pest en koorts, zegt het volksgeloof.

Oorspronkelijk stond de put ten noorden van de abdij op de plaats waar nu de huidige Machariuskerk gelegen is.

De put wordt in 1859 afgeschaft en vervangen door een pomp. De massale toeloop en nieuwe hygienische regels zijn niet vreemd aan deze maatregel.

De put, die nu feitelijk geen dienst meer doet, wordt om haar te conserveren, overgebracht naar zijn huidige plaats ten westen van de kloostertuin in 1898.

De pomp bevindt zich nu in het lokaaltje aan de rechterkant van het grote ingangsportaal van de kerk. Er zijn plannen om de pomp beter te tonen.

De tekening van de waterput hiernaast werd teruggevonden en bevindt zich in De Zwarte Doos-Stadsarchief: zicht op de Sint-Machariusplaats A. Van Lokeren, tekening circa 1835

Meer lezen: De Sint-Baafsabdij

machariuskerk

Machariuskerk

waterput

Machariusput

© 2011 Mijn-eigen-website.nl